Co czujesz w ciele? Dlaczego w nurcie Gestalt rzadko pytamy „dlaczego”, a częściej „jak”

Jakiś czas temu, zarówno w codziennych rozmowach, jak i w gabinecie, zauważyłam coś, czemu zaczęłam się uważniej przyglądać. Bardzo często pojawiającemu się pytaniu „dlaczego?” Dlaczego się tak czuję? Dlaczego on mi to zrobił? Dlaczego tak zareagowałam? Dlaczego płaczesz?

Miałam poczucie, że skupienie się na odpowiedziach na to pytanie jest logiczne i często daje chwilowe wrażenie uporządkowania. Jednocześnie zauważyłam, że łatwo się w tym zatrzymać na samej analizie i szukaniu przyczyn. I choć bywa to pomocne, nie zawsze odpowiada temu, czego ktoś w danym momencie naprawdę potrzebuje.

Interpretowanie i wyjaśnianie ma swoje miejsce: pomaga uporządkować doświadczenia, nadawać sens trudnym sytuacjom czy wyciągać wnioski na przyszłość. Dzięki temu możemy lepiej rozumieć swoje schematy, zauważać powtarzalność reakcji i łączyć fakty z przeszłości. To ważny element refleksji i rozwoju.

Jednocześnie zauważam, że trudność pojawia się wtedy, gdy zostajemy wyłącznie na poziomie rozumienia, a tracimy kontakt z czuciem. Możemy wiedzieć, dlaczego pojawia się złość, a jednocześnie nadal odczuwać napięcie w ciele. Możemy umieć wyjaśnić swój smutek, a on wciąż nie znika. Możemy rozumieć swój lęk, a mimo to nadal go doświadczać i czuć permanentny niepokój. Samo zrozumienie nie zawsze przynosi ulgę, jeśli nie towarzyszy mu kontakt z doświadczeniem.

To, co szczególnie cenię w podejściu Gestalt, to to, że nie chodzi w nim o całkowite porzucenie pytania „dlaczego”, ale o to, by nie zatrzymywać się wyłącznie na nim. Może być ono dobrym początkiem, momentem nadania sensu. A jednak często to właśnie pytanie „jak?” prowadzi nas dalej i bliżej tego, co żywe i obecne w doświadczeniu.

Czym jest psychoterapia Gestalt?

Gestalt to nurt psychoterapii, który koncentruje się na tym, co dzieje się „tu i teraz”. Ważne znaczenie mają tu świadomość, kontakt ze sobą oraz autentyczne przeżywanie doświadczeń.

Zamiast analizować przeszłość czy szukać przyczyn problemów, psychoterapia Gestalt zaprasza do zauważenia bieżących odczuć, emocji, myśli i reakcji ciała. To właśnie w bezpośrednim doświadczeniu kryje się możliwość zmiany

Dlaczego pytanie „dlaczego” nie zawsze pomaga?

Pytanie „dlaczego?” często uruchamia analizę i intelektualne wyjaśnienia. Zaczynamy tworzyć historię: „bo ktoś mnie zdenerwował”, „bo zawsze tak mam”, „bo w dzieciństwie…”.

Choć czasem bywa to pomocne, bardzo łatwo oddala nas to od tego, co naprawdę dzieje się w nas w danym momencie. Zamiast czuć zaczynamy tłumaczyć. 

Co więcej:

• możemy wejść w schemat racjonalizacji zamiast kontaktu z uczuciami, 
• skupiamy się na przeszłości zamiast na teraźniejszości, 
• tracimy kontakt z ciałem, które często jako pierwsze sygnalizuje napięcie lub dyskomfort. 

Efekt? Wiemy „dlaczego”, ale nadal nie czujemy ulgi.

Jaka jest siła pytania „jak?”

Według mojego doświadczenia pytanie „jak?” działa zupełnie inaczej. Kieruje uwagę na bieżące doświadczenie.

Zamiast: „Dlaczego tak się denerwujesz?” pytam moich klientów:  „Jak odczuwasz to zdenerwowanie?” , „Jak czujesz to w ciele?” ,”Jak wygląda Twój oddech kiedy to mówisz?”

Dzięki temu:

• wracamy do chwili obecnej, 
• zaczynamy zauważać szczegóły doświadczenia, 
• budujemy większą świadomość siebie. 

Takie podejście nie szuka jednej „poprawnej” odpowiedzi -ono pogłębia kontakt z tym, co żywe i aktualne.

Jaka jest rola ciała w rozumieniu emocji?

W Gestalcie bardzo często wracamy do ciała, bo to ono jako pierwsze pokazuje, co się w nas dzieje.  Często zanim zdążymy coś nazwać, ciało już reaguje pierwsze. Możesz zauważyć np. napięcie w ramionach i karku, ścisk w żołądku, przyspieszony oddech lub niemalże jego brak, ucisk w klatce piersiowej  i in. 

Ja zachęcam moich klientów by zatrzymali się na chwilę przy tym, co się pojawia nie po to, żeby to od razu zmieniać, ale żeby to po prostu zauważyć i pobyć z tym przez moment.

W pracy terapeutycznej często widzę, że kiedy ktoś kieruje uwagę na ciało, zaczyna lepiej rozumieć swoje emocje. Łatwiej wtedy zauważyć napięcia i stopniowo uczyć się je regulować, zamiast je tłumić.

Jak stosować to podejście w praktyce

Podejście „jak zamiast dlaczego” możesz wprowadzać do codziennego życia w bardzo prosty i delikatny sposób. Nie wymaga to specjalnych warunków, raczej krótkiej chwili zatrzymania i uważności na siebie.

– Zatrzymaj się na chwilę 

W trudniejszej sytuacji spróbuj na moment się zatrzymać. Zamiast wchodzić w analizę i szukanie odpowiedzi, zapytaj siebie spokojnie:
– „Co teraz czuję?”

Przenieś uwagę na swoje ciało i zobacz, co się w nim dzieje. Możesz delikatnie zauważyć:

-„Gdzie pojawia się napięcie? „

– „Jak w tej chwili oddychasz?”

– „Czy coś zmienia się, kiedy to obserwujesz?”

Nie musisz niczego zmieniać – wystarczy, że zauważasz to, co jest.  Zmień wewnętrzny dialog:

Zamiast myśli:

• „Dlaczego znowu tak reaguję?” 

spróbuj zapytać siebie:

• „Jak teraz reaguję i co się ze mną dzieje?” 

Doświadczenie to nie to, co ci się przydarza, ale to, co robisz z tym, co ci się przydarza.”
— Fritz Perls

To niewielka zmiana w sposobie zadawania pytań, ale może stopniowo zmieniać to, jak doświadczasz siebie – z większą łagodnością i uważnością.

Kilka słów na koniec:

Moim zdaniem pytanie „dlaczego?” nie jest złe, ale nie zawsze prowadzi tam, gdzie naprawdę chcemy dotrzeć. W psychoterapii Gestalt ważniejsze dla nas staje się pytanie „jak?”, które kieruje klienta do bezpośredniego doświadczenia.

To właśnie w nim- w oddechu, napięciu ciała, emocjach obecnych tu i teraz -kryje się głębsze zrozumienie siebie.

Zamiast więc kolejny raz pytać „dlaczego tak mam?”, spróbuj na chwilę się zatrzymać i zapytać:

„Jak tego doświadczam właśnie teraz?”

„Świadomość sama w sobie jest uzdrawiająca.” — Fritz Perls